{"id":13857,"date":"2026-07-28T14:34:04","date_gmt":"2026-07-28T14:34:04","guid":{"rendered":"https:\/\/www.sagnheimar.is\/?p=13857"},"modified":"2026-07-28T14:39:01","modified_gmt":"2026-07-28T14:39:01","slug":"moli-manadarins","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.sagnheimar.is\/en\/moli-manadarins\/","title":{"rendered":"Moli m\u00e1na\u00f0arins-S\u00f3knir, sorg og sj\u00f3r\u00e6ningjar"},"content":{"rendered":"\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><em>Prestarnir s\u00e9ra J\u00f3n \u00deorsteinsson og s\u00e9ra \u00d3lafur Egilsson \u00ed Tyrkjar\u00e1ninu 1627<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>\u00cd Vestmannaeyjum var s\u00fa hef\u00f0 a\u00f0 prestar gengju saman a\u00f0 Prestasteini a\u00f0 messu lokinni og kveddust \u00fear. Steinninn stendur \u00ed Skuldart\u00fani vi\u00f0 nor\u00f0anver\u00f0ar r\u00e6tur Helgafells. Sunnudaginn 15. j\u00fal\u00ed 1627 gengu s\u00e9ra \u00d3lafur Egilsson, prestur \u00ed Ofanleitiss\u00f3kn, og s\u00e9ra J\u00f3n \u00deorsteinsson, prestur \u00ed Kirkjub\u00e6jars\u00f3kn, a\u00f0 \u00f6llum l\u00edkindum saman a\u00f0 Prestasteini \u00ed hinsta sinn. Daginn eftir, 16. j\u00fal\u00ed, t\u00f3ku sj\u00f3r\u00e6ningjar fr\u00e1 Algeirsborg land \u00e1 Heimaey. Tyrkjar\u00e1ni\u00f0 \u00ed Vestmannaeyjum var hafi\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c1 \u00feessum t\u00edma voru tv\u00e6r kirkjus\u00f3knir \u00ed Vestmannaeyjum: Ofanleitiss\u00f3kn og Kirkjub\u00e6jars\u00f3kn. S\u00e9ra \u00d3lafur sinnti \u00feeirri fyrri og s\u00e9ra J\u00f3n \u00feeirri s\u00ed\u00f0ari. Eftir a\u00f0 Landakirkja var reist var kirkjum s\u00f3knanna breytt \u00ed b\u00e6nah\u00fas, en prestarnir tveir \u00fej\u00f3nu\u00f0u saman \u00ed Landakirkju. \u00d6rl\u00f6g \u00feeirra ur\u00f0u \u00fe\u00f3 \u00f3l\u00edk \u2014 og b\u00e6\u00f0i \u00e1 sinn h\u00e1tt sorgleg.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>S\u00e9ra J\u00f3n \u00deorsteinsson<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>S\u00e9ra J\u00f3n \u00deorsteinsson f\u00e6ddist \u00ed H\u00f6fn \u00ed Melasveit um 1570. Foreldrar hans voru \u00deorsteinn Sighvatsson og \u00c1sta Eir\u00edksd\u00f3ttir, d\u00f3ttir Eir\u00edks J\u00f3nssonar, prests \u00ed Reykholti. J\u00f3n v\u00edg\u00f0ist til prests a\u00f0 H\u00fasafelli \u00ed Borgarfir\u00f0i \u00e1ri\u00f0 1598, fluttist a\u00f0 Torfast\u00f6\u00f0um \u00e1ri\u00f0 1601 og t\u00f3k vi\u00f0 Kirkjub\u00e6jars\u00f3kn \u00ed Vestmannaeyjum \u00e1ri\u00f0 1607.<\/p>\n\n\n\n<p>Kve\u00f0skapur var J\u00f3ni mj\u00f6g hugleikinn og hann var kunnur sem s\u00e1lmask\u00e1ld. Eftir hann liggja me\u00f0al annars Genesis-s\u00e1lmar, fimmt\u00edu s\u00e1lmar ortir \u00fat fr\u00e1 Fyrstu M\u00f3seb\u00f3k og fylgir textinn fr\u00e1s\u00f6gn hennar n\u00e1i\u00f0. Hann orti einnig n\u00fd\u00e1rss\u00e1lma og \u00fdmsa a\u00f0ra s\u00e1lma. A\u00f0alsk\u00e1ldverk hans var \u00fe\u00f3 Dav\u00ed\u00f0ssaltari, s\u00e1lmar undir \u00edslenskum l\u00f6gum sem n\u00e1\u00f0u mikilli hylli.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00deegar r\u00e1\u00f0ist var \u00e1 Vestmannaeyjar fl\u00fa\u00f0i s\u00e9ra J\u00f3n \u00e1samt fj\u00f6lskyldu sinni og heimilisf\u00f3lki \u00ed Rau\u00f0helli \u00ed Ur\u00f0um, skammt utan vi\u00f0 t\u00fangar\u00f0inn \u00e1 Kirkjub\u00e6. \u00dear hef\u00f0i h\u00f3purinn hugsanlega geta\u00f0 leynst, en samkv\u00e6mt fr\u00e1s\u00f6gnum kom hann upp um sig \u00feegar aldra\u00f0ur heimilisma\u00f0ur g\u00e6g\u00f0ist \u00fat um hellisopi\u00f0 til a\u00f0 svipast eftir mannafer\u00f0um. R\u00e1nsmennirnir ur\u00f0u hans varir og h\u00e9ldu a\u00f0 hellinum.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00cd fr\u00e1s\u00f6gn, sem var\u00f0veist hefur, segir a\u00f0 s\u00e9ra J\u00f3n hafi gengi\u00f0 \u00f3ttalaus \u00fat \u00far hellinum. Vi\u00f0 fyrsta h\u00f6gg er haft eftir honum: \u201e\u00c9g befala mig n\u00fa Gu\u00f0i.\u201c H\u00f6ggi\u00f0 felldi hann ekki og vi\u00f0 hi\u00f0 n\u00e6sta \u00e1 hann a\u00f0 hafa sagt: \u201e\u00c9g befala mig m\u00ednum herra Jes\u00fa Kristi.\u201c Enn st\u00f3\u00f0 hann, \u00fe\u00f3tt illa s\u00e6r\u00f0ur v\u00e6ri \u00e1 h\u00f6f\u00f0i. \u00deri\u00f0ja h\u00f6ggi\u00f0 var\u00f0 honum a\u00f0 bana. Hinstu or\u00f0 hans eru s\u00f6g\u00f0 hafa veri\u00f0: \u201e\u00dea\u00f0 er n\u00f3g, herra Jes\u00fa, me\u00f0tak \u00fe\u00fa minn anda.\u201c S\u00e9ra J\u00f3n l\u00e9st 18. j\u00fal\u00ed 1627.<\/p>\n\n\n\n<p>Margr\u00e9t J\u00f3nsd\u00f3ttir, kona s\u00e9ra J\u00f3ns, og tv\u00f6 b\u00f6rn \u00feeirra voru hertekin \u00e1samt \u00f6\u00f0rum sem leita\u00f0 h\u00f6f\u00f0u skj\u00f3ls \u00ed hellinum. \u00deau voru flutt til Algeirsborgar og seld \u00ed \u00e1nau\u00f0 og \u00e1ttu ekki afturkv\u00e6mt til \u00cdslands. J\u00f3n hlaut s\u00ed\u00f0ar vi\u00f0urnefni\u00f0 p\u00edslarvottur. \u00cd minningunni stendur hann sem ma\u00f0ur sem m\u00e6tti dau\u00f0a s\u00ednum me\u00f0 tr\u00faaror\u00f0 \u00e1 v\u00f6rum.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>S\u00e9ra \u00d3lafur Egilsson<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6rl\u00f6g s\u00e9ra \u00d3lafs Egilssonar ur\u00f0u \u00f6nnur. Hann f\u00e6ddist \u00e1ri\u00f0 1564. Foreldrar hans voru Egill Einarsson, l\u00f6gr\u00e9ttuma\u00f0ur \u00e1 Snorrast\u00f6\u00f0um \u00ed Laugardal, og Kar\u00edn Sigmundsd\u00f3ttir. H\u00fan var afkomandi \u00deur\u00ed\u00f0ar st\u00f3ru Einarsd\u00f3ttur, einnar au\u00f0ugustu og \u00e1hrifamestu konu 16. aldar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d3lafur hlaut g\u00f3\u00f0a menntun og haf\u00f0i teki\u00f0 prestv\u00edgslu fyrir \u00e1ri\u00f0 1592. Tali\u00f0 er a\u00f0 hann hafi fyrst \u00fej\u00f3na\u00f0 \u00e1 Torfast\u00f6\u00f0um \u00ed Biskupstungum. \u00c1ri\u00f0 1594 f\u00e9kk hann Ofanleitiss\u00f3kn \u00ed Vestmannaeyjum og \u00fej\u00f3na\u00f0i henni samfellt fram a\u00f0 Tyrkjar\u00e1ninu, \u00ed r\u00fam \u00ferj\u00e1t\u00edu \u00e1r.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00e9ra \u00d3lafur var tv\u00edkv\u00e6ntur. Fyrri kona hans h\u00e9t Helga \u00c1rnad\u00f3ttir og \u00e1ttu \u00feau eina d\u00f3ttur. S\u00ed\u00f0ari kona hans var \u00c1sta \u00deorsteinsd\u00f3ttir. \u00deau \u00e1ttu \u00ferj\u00fa b\u00f6rn; d\u00f3ttir \u00feeirra l\u00e9st fyrir r\u00e1ni\u00f0, en tveir synir voru herteknir me\u00f0 foreldrum s\u00ednum. \u00c1sta var barnshafandi \u00feegar r\u00e1ni\u00f0 var\u00f0 og f\u00e6ddi \u00feri\u00f0ja son \u00feeirra \u00e1 lei\u00f0inni til Algeirsborgar.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00e9ra \u00d3lafur var 63 \u00e1ra \u00feegar r\u00e1nsmennirnir t\u00f3ku land. \u00cd Reisub\u00f3k sinni l\u00fdsir hann \u00e1r\u00e1sinni og aflei\u00f0ingum hennar. Hann var handsama\u00f0ur \u00e1samt fj\u00f6lskyldu sinni \u00e1 heimili \u00feeirra a\u00f0 Ofanleiti og var\u00f0 vitni a\u00f0 \u00fev\u00ed \u00feegar s\u00f3knarb\u00f6rn hans voru skotin e\u00f0a h\u00f6ggvin ni\u00f0ur \u00e1 fl\u00f3tta. F\u00f6ngunum var smala\u00f0 saman og \u00feeir geymdir \u00ed v\u00f6ruh\u00fasum danskra kaupmanna me\u00f0an r\u00e1nsfengur var fluttur um bor\u00f0 \u00ed skipin. A\u00f0 lokum voru fangarnir einnig f\u00e6r\u00f0ir til skips og siglt me\u00f0 \u00fe\u00e1 \u00e1 brott. R\u00e1nsmennirnir h\u00f6f\u00f0u \u00fe\u00e1 r\u00e6nt, rupla\u00f0 og brennt st\u00f3ran hluta bygg\u00f0arinnar. Landakirkja var me\u00f0al \u00feeirra mannvirkja sem brunnu.<\/p>\n\n\n\n<p>Siglingin til Algeirsborgar var hryllileg. F\u00f6ngunum var haldi\u00f0 ni\u00f0ri \u00ed lestum skipanna, \u00fear sem var \u00fer\u00f6ngt, dimmt, loftl\u00edti\u00f0 og \u00e1kaflega heitt. Hreinl\u00e6ti var l\u00edti\u00f0 sem ekkert og margir veiktust af hita og ni\u00f0urgangi. S\u00e9ra \u00d3lafur segir fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 l\u00edkum \u00feeirra sem d\u00f3u hafi veri\u00f0 kasta\u00f0 fyrir bor\u00f0. F\u00f6ngunum var \u00fe\u00f3 gefinn matur, enda h\u00f6f\u00f0u \u00feeir ver\u00f0gildi \u00e1 \u00fer\u00e6lamarka\u00f0inum. F\u00e6\u00f0i\u00f0 var f\u00e1broti\u00f0: baunir, hr\u00edsgrj\u00f3n og gr\u00f3ft brau\u00f0, auk volgs vatns \u00far f\u00fanum vi\u00f0artunnum.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00cd \u00feessum skelfilegu a\u00f0st\u00e6\u00f0um ger\u00f0ist eftirminnilegur atbur\u00f0ur. \u00c1sta \u00deorsteinsd\u00f3ttir f\u00e6ddi son \u00e1 lei\u00f0inni yfir hafi\u00f0. \u00cd Reisub\u00f3kinni segir \u00d3lafur s\u00e9rstaklega fr\u00e1 \u00feeirri mildi sem r\u00e1nsmennirnir s\u00fdndu henni og barninu. \u00deeir \u00fatbjuggu henni afmarka\u00f0 r\u00fdmi svo h\u00fan g\u00e6ti f\u00e6tt \u00ed n\u00e6\u00f0i, f\u00e6r\u00f0u henni betri mat og ferskara vatn og v\u00f6f\u00f0u barni\u00f0 \u00ed silki- og l\u00ednkl\u00e6\u00f0i \u00far r\u00e1nsfengnum.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00e9ra \u00d3lafur reyndi jafnframt a\u00f0 styrkja samfer\u00f0af\u00f3lk sitt me\u00f0 b\u00e6num og s\u00e1lmas\u00f6ng. Siglingin t\u00f3k t\u00e6pan m\u00e1nu\u00f0. \u00deegar skipin sigldu inn \u00ed h\u00f6fnina \u00ed Algeirsborg heyr\u00f0u fangarnir mikil fagna\u00f0arl\u00e6ti. Vi\u00f0 \u00feeim blasti framandi borg \u00ed steikjandi hita: hv\u00edtar byggingar, \u00f3kunn tungum\u00e1l og mannfj\u00f6ldi sem safnast haf\u00f0i saman til a\u00f0 sko\u00f0a f\u00f3lki\u00f0 sem f\u00e6ra \u00e1tti \u00e1 \u00fer\u00e6lamarka\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<p>R\u00e1\u00f0amenn \u00ed Algeirsborg sendu s\u00e9ra \u00d3laf af sta\u00f0 til Danmerkur til a\u00f0 leita lausnargjalds fyrir fj\u00f6lskyldu s\u00edna og a\u00f0ra fanga. Hann \u00e1tti a\u00f0 ganga \u00e1 fund Kristj\u00e1ns IV. Danakonungs, sem \u00fe\u00e1 f\u00f3r me\u00f0 konungsvald \u00e1 \u00cdslandi. Eiginkona hans og b\u00f6rn ur\u00f0u eftir \u00ed \u00e1nau\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<p>Fer\u00f0in nor\u00f0ur eftir Evr\u00f3pu var l\u00f6ng og h\u00e6ttuleg. S\u00e9ra \u00d3lafur haf\u00f0i l\u00edti\u00f0 f\u00e9 og \u00feurfti v\u00ed\u00f0a a\u00f0 treysta \u00e1 hj\u00e1lp \u00f3kunnugra. Hann f\u00f3r fr\u00e1 Algeirsborg yfir Mi\u00f0jar\u00f0arhafi\u00f0 til \u00cdtal\u00edu og fer\u00f0a\u00f0ist \u00fea\u00f0an, \u00fdmist gangandi e\u00f0a me\u00f0 skipum, um Frakkland og Holland til Danmerkur. \u00derj\u00e1t\u00edu \u00e1ra str\u00ed\u00f0i\u00f0 geisa\u00f0i \u00ed Evr\u00f3pu og ger\u00f0i fer\u00f0alagi\u00f0 enn erfi\u00f0ara.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00e9ra \u00d3lafur komst til Kaupmannahafnar vori\u00f0 1628, en bei\u00f0ni hans um lausnargjald bar ekki \u00feann skj\u00f3ta \u00e1rangur sem hann haf\u00f0i vona\u00f0. Danakonungur var fj\u00e1r\u00feurfi vegna str\u00ed\u00f0sins og m\u00e1l \u00edslensku fanganna f\u00e9kk takmarka\u00f0an framgang. \u00d3lafur sneri \u00fev\u00ed aftur til \u00cdslands og steig \u00e1 land \u00ed Vestmannaeyjum 6. j\u00fal\u00ed 1628, t\u00e6pu \u00e1ri eftir brottn\u00e1mi\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<p>Vi\u00f0 heimkomuna t\u00f3k vi\u00f0 n\u00fd raun. Annar prestur haf\u00f0i veri\u00f0 v\u00edg\u00f0ur til Ofanleitiss\u00f3knar, enda h\u00f6f\u00f0u menn tali\u00f0 s\u00e9ra \u00d3laf l\u00e1tinn. Hann var \u00fev\u00ed um skei\u00f0 emb\u00e6ttislaus og bj\u00f3 vi\u00f0 f\u00e1t\u00e6kt. S\u00ed\u00f0ar f\u00e9kk hann brau\u00f0 sitt aftur og \u00fej\u00f3na\u00f0i Ofanleitiss\u00f3kn til \u00e6viloka.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00f6fnun til lausnargjalds fyrir fangana h\u00f3fst \u00e1 \u00cdslandi og framl\u00f6g b\u00e1rust einnig erlendis fr\u00e1, en m\u00f6rg \u00e1r li\u00f0u \u00e1\u00f0ur en h\u00fan bar \u00e1rangur. \u00c1 \u00e1runum 1635\u20131636 voru 34 \u00cdslendingar leystir \u00far \u00e1nau\u00f0. \u00c1sta var \u00ed \u00feeim h\u00f3pi sem komst loks til \u00cdslands vori\u00f0 1637. Synir \u00feeirra hj\u00f3na sneru hins vegar ekki heim og \u00f6rl\u00f6g \u00feeirra eru ekki kunn me\u00f0 vissu.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00e9ra \u00d3lafur og \u00c1sta fengu \u00fev\u00ed a\u00f0eins t\u00e6p tv\u00f6 \u00e1r saman eftir endurkomu hennar. \u00d3lafur l\u00e9st 1. mars 1639. Reisub\u00f3k hans stendur eftir sem ein merkasta fr\u00e1s\u00f6gn sj\u00f3narvotts af Tyrkjar\u00e1ninu, herlei\u00f0ingunni og fer\u00f0alagi hans fr\u00e1 Algeirsborg til Danmerkur og aftur heim.<\/p>\n\n\n\n<p>Vi\u00f0 Prestastein skildu lei\u00f0ir prestanna tveggja \u00ed hinsta sinn sunnudaginn 15. j\u00fal\u00ed 1627. \u00deremur d\u00f6gum s\u00ed\u00f0ar var s\u00e9ra J\u00f3n l\u00e1tinn. S\u00e9ra \u00d3lafur \u00e1tti hins vegar fyrir h\u00f6ndum margra m\u00e1na\u00f0a fer\u00f0alag og n\u00e6r \u00e1ratugar bi\u00f0 eftir endurkomu eiginkonu sinnar. Prestasteinn stendur enn \u00ed Skuldart\u00fani sem hlj\u00f3\u00f0ur minnisvar\u00f0i um s\u00ed\u00f0asta fund \u00feeirra og \u00feau \u00f6rl\u00f6g sem bi\u00f0u Vestmannaeyinga.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prestarnir s\u00e9ra J\u00f3n \u00deorsteinsson og s\u00e9ra \u00d3lafur Egilsson \u00ed Tyrkjar\u00e1ninu 1627 \u00cd Vestmannaeyjum var s\u00fa hef\u00f0 a\u00f0 prestar gengju saman a\u00f0 Prestasteini a\u00f0 messu lokinni og kveddust \u00fear. Steinninn stendur<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":13858,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[53],"tags":[],"class_list":["post-13857","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-frettir-2026"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sagnheimar.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13857","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sagnheimar.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sagnheimar.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sagnheimar.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sagnheimar.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13857"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.sagnheimar.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13857\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13863,"href":"https:\/\/www.sagnheimar.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13857\/revisions\/13863"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sagnheimar.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13858"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sagnheimar.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13857"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sagnheimar.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13857"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sagnheimar.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13857"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}